Wanneer je iemand over de Zeedijk ziet lopen met een I Amsterdam hoodie of shirt met wietbladeren-print weet je al snel hoe laat het is. Maar er is in ieder geval één product dat je overal in Amsterdam ziet én in een souvenirshop kan kopen. Regelmatig komen er nieuwe edities van uit en menig Amsterdammer staat er urenlang voor in de rij wanneer het een speciale editie betreft. Ik heb het natuurlijk over het Ajax shirt. Ajax fans spelen een onmiskenbare rol in het landschap van Amsterdam. De ‘Geinlijn’ richting het stadion is op wedstrijddagen altijd extra druk, cafés geven met spandoeken of op krijtborden aan dat de wedstrijd bij hun gekeken kan worden en wanneer het kampioenschap is gewonnen krijgt heel Nederland een NOS alert binnen met de oproep om niet meer naar de binnenstad van Amsterdam te komen. En dus de Ajax shirts. Niet alleen op wedstrijddagen zijn ze te spotten. Op elke plek, in elk stadsdeel van Amsterdam kan je iemand met een ajax shirt tegenkomen. Maar het houdt niet op bij de wedstrijdshirts en trainingspakken.
Het rood-witte fenomeen is te vinden op onder andere mutsen, vesten, vlaggen, slabbetjes en zelfs kaftpapier. Je ontkomt er nergens aan. Daarom ben ik benieuwd hoe de aanwezigheid van Ajax in het Amsterdamse straatbeeld de stad beïnvloedt. Dat voetbalwedstrijden kunnen zorgen voor conflicten tussen groepen is vanzelfsprekend. Het blijft een wedstrijd tussen twee teams. Desondanks ben ik geinteresseerd in de manier waarop het voetbalteam mensen bij elkaar kan brengen. De afgelopen twee jaar zijn gevoelens van eenzaamheid flink toegenomen (Lippke et al., 2021). Hierdoor is het juist nu belangrijk om te onderzoeken hoe cohesie binnen de stad bevorderd kan worden. Daarom onderzoek ik in dit essay hoe Ajax shirts bijdragen aan de cohesie in Amsterdam. Ik onderzoek dit aan de hand van het symbolisch interactionisme en de kapitaaltheorieen van Bourdieu.
Wanneer je een ajax shirt draagt geef je automatisch een boodschap over aan de mensen die je tegenkomt. Alleen wat die boodschap precies is kan nogal verschillen afhankelijk van aan wie je het vraagt. Volgens de sociologische stroming van het symbolische interactionisme krijgen voorwerpen een symbolische betekenis gebaseerd op de interacties die een individu heeft gehad met dit voorwerp (Geven, 2021a). Voor sommige Amsterdammers staat een AFCA-hoodie symbool voor hooligans met vuurwerkbommen en rellen in de Johan Cruyff Arena (Van der Keijl, 2019). Wanneer zij iemand een Ajax shirt zien dragen denken ze door deze associatie misschien wel twee keer na voordat ze iemand in een Ajax shirtje zullen aanspreken. Maar net zoals hoe Timo Pisart (2020) beschrijft hoe festivalbandjes voor verbinding kunnen zorgen, kan dit ook gebeuren via deze shirts. Iemand zien in een Ajax shirt kan namelijk evengoed herinneringen oproepen van richting de Arena fietsen op zondag rond 14.30 om naar de wedstrijd te kijken. Iemand tegenkomen in een Ajax shirt betekent dan dat je ervanuit kan gaan dat je waarschijnlijk allebei een mening hebt over de transfer van Brian Brobbey en je weet wel zeker dat je een uitgebreide discussie kan voeren over het verschil tussen het nieuwe en het oude Ajax logo. Het shirt transformeert door deze positieve interacties een vreemdeling naar een gelijkgestemde. Deze herkenning kan zorgen voor een moment van vertrouwen binnen een stad met bijna 900.000 inwoners (Kruyswijk, 2022).
Op deze manier kan het delen van een gemeenschappelijke interesse ervoor zorgen dat de cohesie binnen de stad wordt bevorderd. Je deelt als dragers van de shirts namelijk een bepaald soort cultureel kapitaal. Dit is één van de vormen van kapitaal die Bourdieu naast economisch en sociaal kapitaal beschrijft. Cultureel kapitaal zijn alle kennis, vaardigheden, voorkeuren en gewoontes die een individu bezit. Deze, vaak door je ouders, aangeleerde kennis kan onder anderen worden gebruikt voor sociale en culturele uitsluiting (Geven, 2021b). Vaker wel dan niet worden de negatieve kanten hiervan belicht. Bourdieu (1984) beschreef vooral uitgebreid hoe de elite hun culturele kapitaal gebruikt om zich te onderscheiden van het ‘gewone volk’ en hun maatschappelijke positie te behouden. Bijvoorbeeld hoe op de arbeidsmarkt specifieke vormen van cultureel kapitaal, zoals het spreken van standaardnederlands, ervoor kan zorgen dat je makkelijker toegang krijgt tot een goede baan (Friedman & Laurison, 2020). Maar sociale en culturele insluiting kan een positief gevolg zijn van gedeeld cultureel kapitaal. Bijvoorbeeld in het geval van Ajax kleding.
Want als je cultureel kapitaal met iemand deelt, kan dit ervoor zorgen dat je sneller een band met iemand opbouwt of aangaat (Kirkby-Geddes, King & Bravington, 2012). Wanneer je bijvoorbeeld als Ajax supporter de buurvrouw van drie huizen verderop een Ajax shirtje ziet dragen is de kans waarschijnlijk groter dat je een gezellig gesprekje aanknoopt. Door de gemeenschappelijke deler in de vorm van een Ajax shirtje ben je een binding met iemand aangegaan die je anders misschien nooit aangesproken zou hebben. Jullie gedeelde culturele kapitaal leidt op die manier naar sociaal kapitaal. Sociaal kapitaal is de waarde die sociale relaties kunnen hebben in je leven. Bijvoorbeeld hoe je bij het zoeken naar een studentenkamer een voorsprong krijgt wanneer je via via iemand kent die weer iemand kent die nog wel een kamer voor jou weet. Zo’n soort contact heet ook wel een zwakke binding. Zwakke bindingen zijn de tegenhanger van sterke bindingen. Dit zijn de bindingen met de mensen in je leven waarmee je wederkerig, emotioneel en veelvuldig contact hebt (Geven, 2021c). Bijvoorbeeld je beste vriend of favoriete neef. Een zwakke binding vorm je eerder met bijvoorbeeld die buurvrouw van drie huizen verderop. Je ziet elkaar wel af en toe, maar niet heel regelmatig. Jullie kletsen wel, maar niet vanzelfsprekend over emotionele gebeurtenissen. Socioloog Ronald Burt claimt dat juist deze zwakke bindingen heel erg kostbaar zijn (Geven, 2021c). Deze relaties zijn zo nuttig omdat ze minder tijd en energie kosten maar wel veel nuttige informatie kunnen opleveren. De sociologische verklaring van Beter een goede buur dan een verre vriend. Om bij het buurvrouw voorbeeld te blijven; via haar kom je er misschien achter dat de groenteboer verderop een goede aanbieding heeft. Of dat het einde van de straat volgende week dinsdag tijdelijk wordt afgesloten. Al die nuttige informatie had je waarschijnlijk nooit gehad als jij die buurvrouw nooit in haar Ajax shirt had gezien.
Concluderend kan het shirt er dus voor zorgen dat er makkelijker contact wordt gemaakt tussen mensen. Tenminste, tussen de mensen die positieve associaties delen met de shirts. Het gedeelde kapitaal zorgt voor herkenning en vertrouwen waardoor een band makkelijker wordt geschept. Ookal zijn dit misschien zwakke bindingen, deze kunnen heel kostbaar zijn. Niet alleen maar om erachter te komen dat de groenteboer een goede aanbieding heeft. Juist in Amsterdam in deze tijd zijn dit soort kleine contacten met die buurvrouw ontzettend waardevol. Ook al vóór corona leek het alsof met het stijgen van de huizenprijzen en de eindeloze stroom van toeristen en expats (Koops, 2021) de stad steeds onpersoonlijker werd. Maar zolang er nog genoeg Ajax shirts voorbij fietsen kan er nog contact worden gelegd, want niet alleen Ajax fans kunnen profiteren van de connecties die de shirts tot stand brengen. Zelf kijk ik bijna nooit naar een voetbalwedstrijd. Toch brengen Ajax shirts veel positieve herinneringen naar boven. Herinneringen aan hoe mijn vader in zijn regenbroek richting de Arena fietst en hoe hij op elke vakantie wel een keer werd aangesproken over zijn Ajax shirt, muts of sjaal. Zelfs buiten Amsterdam kan het rood-witte logo namelijk zorgen voor een stukje herkenning en vertrouwen. Dat moeten we koesteren.
Referenties
Bourdieu, P., & Nice, R. (1984). Distinction. Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press.
Friedman, S., & Laurison, D. (2020). The Class Ceiling: Why it Pays to be Privileged. Social Forces, 99(1), e5. https://doi.org/10.1093/sf/soz170
Geven, S. (2021a, 18 november). Een inleiding tot de sociologie: Cultuur. [hoorcollege]. Universiteit van Amsterdam.
Geven, S. (2021b, 23 november). Een inleiding tot de sociologie: Ongelijkheid. [hoorcollege]. Universiteit van Amsterdam.
Geven, S. (2021c, 7 december). Een inleiding tot de sociologie: Cohesie. [hoorcollege]. Universiteit van Amsterdam.
Kirkby-Geddes, E., King, N., & Bravington, A. (2012). Social Capital and Community Group Participation: Examining ‘Bridging’ and ‘Bonding’ in the Context of a Healthy Living Centre in the UK. Journal of Community & Applied Social Psychology, 23(4), 271–285. https://doi.org/10.1002/casp.2118
Koops, R. (2021, 14 oktober). De expats en toeristen zijn terug, huurprijzen in vrije sector stijgen weer. Het Parool. Geraadpleegd van https://www.parool.nl
Kruyswijk, M. (2022, 4 januari). Amsterdam groeit weer bijna net zo hard als vóór corona. Het Parool. Geraadpleegd van https://www.parool.nl
Lippke, S., Keller, F., Derksen, C., Kötting, L., Ratz, T., & Fleig, L. (2021). Loneliness before and during the corona pandemic: Who is particularly affected?--Psychological findings from Germany/Einsam seit der Coronapandemie: Wer ist besonders betroffen? -- psychologische Befunde aus Deutschland. Prävention und Gesundheitsförderung, 17(1), 84–95. https://doi.org/10.1007/s11553-021-00837-w
Orange Pictures. (2018). Supporters vak 410 [foto].
Pisart, T. (2020, 20 augustus). Een ode aan het Lowlands-bandje. Geraadpleegd op 19 januari 2022, van https://3voor12.vpro.nl/artikelen/overzicht/2020/augustus/Een-ode-aan-het-Lowlands-bandje.html
Van der Keijl, J. (2019, 6 augustus). Driehoek: entrada’s verplaatsen naar Arenapark. Het Parool. Geraadpleegd van https://www.parool.nl
