Al sinds ik mijn CITO-toets deed in 2012 bekleed dezelfde man de belangrijkste functie binnen de Nederlandse politiek. Ondertussen studeer ik aan de universiteit, dat is nogal een poos. Hierdoor is er maar één gezicht wat de Nederlandse politiek ooit heeft gehad: dat van Mark Rutte. Hij is niet alleen maar het gezicht waar we tijdens persconferenties tegenaan moeten kijken. Toen het vertrek van Klaas Dijkhoff werd aangekondigd (Valk, 2020) betekende dat vooral: Mark Rutte wordt waarschijnlijk nog 4 jaar de premier van Nederland. Als dat zijn laatste termijn zal zijn betekent dit dat Rutte 12 jaar de belangrijkste politieke functie in ons land had. Hiermee verslaat hij Ruud Lubbers nét niet (Ministerie van Algemene Zaken, 2017). Wanneer ik dit bespreek met mijn huisgenoten uit de Verenigde Staten, Brazilië enzovoorts reageren ze verbaasd. Dat is toch niet democratisch? Eigenlijk hebben ze daar wel een punt.
Het originele concept van democratie volgens Hague, Harrop en McCormick (2019) is ‘power (kratos) by the people (demos).’ In de realiteit ligt dit, ook door de heren toegelicht, natuurlijk allemaal een stuk complexer. Maar vooralsnog. In Nederland wordt de machtigste politieke positie niet door het volk gekozen. De lijsttrekker van grootste partij wordt steevast de premier al sinds 1986 (Ministerie van Algemene Zaken, 2017).
Een andere reden dat het niet kiezen van een premier onhandig is; mensen voelen zich minder gerepresenteerd. Witte mannen zijn immers al overgerepresenteerd in de (Nederlandse) politiek (Ljungholm, 2018). Van bijvoorbeeld de zestien fractievoorzitters in de tweede kamer zijn slechts vier een vrouw en nog minder niet-wit. Niet erg handig in een representatieve democratie. Idealiter zou deze, om echt representatief te zijn, de samenleving zo goed mogelijk spiegelen. En wanneer men zich niet gerepresenteerd voelt gaat de autoriteit van de overheid naar beneden. In dit geval houdt dat in dat de acceptatie van de macht van de overheid daalt (Hague, Harrop & McCormick, 2019).
Alsnog is het vertrouwen in de Tweede Kamer van 2016 tot 2018 met 5,2% gestegen (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2019). Dit is waarschijnlijk één van de redenen waarom een gekozen premier in Nederland voorlopig het daglicht niet zal zien. Er zijn wel een aantal partijen die toch pleiten voor het verkiesbaar stellen van een premier. Zowel D66 (D66, 2020) als Forum voor Democratie (Forum voor Democratie, z.d.) hebben het kiezen van de premier opgenomen in hun verkiezingsprogramma met als doel de politiek democratischer te maken. Maar om dit in werking te stellen moet de grondwet aangepast worden (Artikel 43: Benoeming, ontslag ministers, z.d.). En het aanpassen van de grondwet is nogal ingewikkeld (Eerste Kamer der Staten-Generaal, z.d.) dus is er een groot draagvlak binnen de bevolking nodig om dit in gang te zetten. Maar volgens het CBS zijn Nederlanders dus ook wel tevreden (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2019).
Er zijn ook wel voordelen aan het niet door het volk verkiesbare premier. Doordat er geen verkiezingen zijn hoeft er ook geen campagne gevoerd te worden. Hierdoor wordt de rol vervuld door een weinig extravagant en erg ‘normaal’ figuur (in het geval van Mark Rutte dan) (Erdbrink, 2020). In een presidentieel stelsel waar een kandidaat een grote achterban in het volk nodig heeft om verkozen te worden (Hague, Harrop & McCormick, 2019, p. 127) hebben de kandidaten vaak iets nodig om op te vallen. Dit kan snel afleiden van de daadwerkelijke politieke standpunten. Een vanzelfsprekend voorbeeld zijn de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Zowel Joe Biden (I Paid More In Taxes Than Donald Trump Athletic Heather T-shirt, 2020) als Donald Trump (It Ain’t A Mistake Voting Demographic Tee, 2020) heeft een uitgebreide kledingcollectie die elkaars stemmers belachelijk maken. Dat zal Mark Rutte nooit (hoeven) doen.
Het ligt allemaal dus nogal ingewikkeld. Er zijn nog wel meer voor- en nadelen te noemen aan het gekozen premierschap. Maar of het gaat gebeuren blijft nog maar de vraag. Ik ben wel benieuwd hoe de Mark Rutte merchandise er uit zou zien, en wat mijn huisgenoten daarvan zouden vinden.
literatuur
Artikel 43: Benoeming, ontslag ministers. (z.d.). Nederlandse Grondwet. Geraadpleegd 23 oktober 2020, van https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vkugbqve7xy7/artikel_43_benoeming_ontslag_ministers
Centraal Bureau voor de Statistiek. (2019, 12 maart). Vertrouwen in Europa en politiek stijgt. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/11/vertrouwen-in-europa-en-politiek-stijgt
D66. (2020, 19 oktober). Samenvatting verkiezings- programma. https://d66.nl/verkiezingsprogramma/samenvatting/
Eerste Kamer der Staten-Generaal. (z.d.). Eerste Kamer der Staten-Generaal - Grondwetsherziening, procedure. Geraadpleegd 23 oktober 2020, van https://www.eerstekamer.nl/begrip/grondwetsherziening_procedure
Erdbrink, T. (2020, 2 juni). Playing by the Rules: Dutch Leader Offers a Sober Contrast in a Brash Era. https://www.nytimes.com/#publisher. https://www.nytimes.com/2020/05/28/world/europe/rutte-dutch-netherlands.html
Forum voor Democratie. (z.d.). Gekozen minister-president. Geraadpleegd 23 oktober 2020, van https://www.fvd.nl/gekozen_minister_president
I Paid More In Taxes Than Donald Trump Athletic Heather T-shirt. (2020). Team Joe Store. https://store.joebiden.com/i-paid-more-in-taxes-than-donald-trump-athletic-heather-t-shirt/
It Ain’t A Mistake Voting Demographic Tee. (2020). Trump Make America Great Again Committee. https://shop.donaldjtrump.com/products/it-aint-a-mistake-voting-demographic-tee-1
Ljungholm, D. P. (2018). ELECTORAL GENDER QUOTAS IN FORMAL POLITICAL POWER STRUCTURES: BREACHING PATTERNS OF MALE OVERREPRESENTATION. Journal of Research in Gender Studies, 8(1), 172–176. https://doi.org/10.22381/jrgs81201810
Ministerie van Algemene Zaken. (2017, 30 oktober). Kabinetten sinds 1945. Regering | Rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/regering/over-de-regering/kabinetten-sinds-1945
Valk, G. (2020, 9 oktober). Klaas Dijkhoff (VVD) verlaat de politiek: ‘Ik wil ook niet uitdoven hier’. NRC. https://www.nrc.nl/nieuws/2020/10/09/hardop-denken-is-in-de-politiek-vooral-een-risico-a4015432
Geen opmerkingen:
Een reactie posten